Gazeta Prawna - Na czym w praktyce polega e-learning, rubryka: Prawo i życie. autor: Krzysztof Polak, 29 grudnia 2006r.

        
Choć nauka przy pomocy komputera ma wiele zalet, nie wszystkim się podoba. Wprawdzie zdobywa uznanie i zwolenników w firmach, w centrach szkoleniowych i na uczelniach, ale konkretne zastosowanie rozwija się powoli. E-nauka skupia w sobie zalety kształcenia korespondencyjnego stosowanego od przeszło 150 lat, a także innego rodzaju szkoleń korzystających z materiałów rozsyłanych pocztą, lekcji radiowych i uniwersytetów telewizyjnych. E-learning przewyższa pod wieloma względami wspomniane formy kształcenia. Przede wszystkim jest świetną i wszechstronną metodą przekazywania wiedzy. Obecnie przez internet można już przesłać nie tylko tekst i obraz, ale również dźwięk i przekaz wideo. Tego rodzaju oferta szkoleniowa może być aktualizowana łatwiej i szybciej, niż w metodach tradycyjnych. Zdalna nauka stwarza ponadto nauczycielom możliwość bieżącej kontroli i wspomagania ucznia w nauce.
 
Komputer - narzędzie podstawowe
Podstawowym narzędziem edukacji na odległość (distance learning - to najczęściej używany synonim e-learningu) jest komputer. Powinien on umożliwiać przeglądanie stron internetowych, wymianę poczty elektronicznej, odczyt materiałów szkoleniowych zapisanych na stronach WWW i na dyskach CD, dyskusję on-line z prowadzącymi kurs i jego uczestnikami, rozwiązywanie przewidzianych w programie zadań, projektów, wykonanie raportów itp. Ostatnio standardowym wyposażeniem takiego komputera jest mikrofon i kamera - narzędzia umożliwiające kontakt telekonferencyjny z ośrodkiem szkoleniowym, a także z grupą osób zdalnie studiujących.
 
Propozycja dla wytrwałych
Oferta zdalnie kierowanej edukacji zakłada działanie specjalnego serwera zwanego platformą e-learningową, na którym zapisane są i udostępniane szkolenia. Narzędzie to pozwala na dostarczanie użytkownikom zawartości szkoleń, a trenerom na śledzenie aktywności kursantów. Jest więc to pewnego rodzaju pośrednik między ośrodkiem oferującym naukę a kursantami przyswajającymi sobie nową wiedzę. Dostęp do tej platformy nie jest oczywiście otwarty na oścież dla wszystkich. Uzyskują go bądź pracownicy wydelegowani na szkolenie lub studenci przyjęci na studia, które przewidują wsparcie programu edukacyjnego materiałami udostępnianymi w internecie.
E-learning wymaga dużej samodyscypliny. Jest ona niezbędna do skutecznego przyswajania sobie wiedzy i ćwiczenia umiejętności w znacznej części za pośrednictwem narzędzi elektronicznych. Nauka w przestrzeni bezpośrednich kontaktów interpersonalnych z trenerem i kursantami wydaje się bardziej naturalna i łatwa. W układzie tradycyjnym główną rolę odgrywa trener i jego zdolności dydaktyczne - uczniowie nastawiają się na recepcję. W edukacji przez komputer ta edukacyjna perspektywa ulega odwróceniu - odpowiedzialność za wyniki kursu jest przeniesiona z trenera na osobę zdalnie się uczącą. Oferta szkoleniowa jest przecież zawczasu przygotowana. Zadaniem prowadzącego kurs jest więc jedynie objaśnienie jej i monitorowanie aktywności studenta. Natomiast powodzenie kursu zależy przede wszystkim od tego drugiego - od jego zaangażowania w naukę, swobody posługiwania się aplikacjami komputerowymi i ogólnej kreatywności.

Metody e-nauki
Najbardziej efektywnym sposobem e-learningu jest tzw. szkolenie synchroniczne. Metoda ta zakłada funkcjonowanie wirtualnej klasy. Osoba prowadząca szkolenie pozostaje w bezpośrednim kontakcie ze szkolonymi w czasie rzeczywistym, tak jakby wszyscy oni znajdowali się razem w jednym miejscu. Grupa rozrzucona w przestrzeni kraju czy nawet kontynentu w tym samym czasie wykonuje te same ćwiczenia we wzajemnej łączności i pod kontrolą prowadzącego. Aktywność uczestników i bogate interakcje na czacie, a także coraz częściej wtrakcie telekonferencji to decydujące czynniki o efektywności w ten sposób prowadzonego kursu.
W szkoleniu asynchronicznym natomiast studenci w zasadzie nie kontaktują się z nauczycielem i ze sobą nawzajem w czasie rzeczywistym. Konsultacje on-line są realizowane przy pomocy wymiany wiadomości elektronicznych (maili) lub na forum dyskusyjnym funkcjonującym cały czas. Uczniowie przerabiają poszczególne części kursu, korzystając z uporządkowanej wiedzy dostępnej na stronach WWW lub na płytach CD. Sami sprawdzają swoje postępy w nauce. Moduły szkolenia zawierają bowiem mechanizmy umożliwiające przeprowadzenie automatycznej weryfikacji. Ostateczne oceny wystawia jednak kierownik szkolenia po zbadaniu aktywności poszczególnych studentów i podsumowaniu wypełnionych przez nich testów. Nauka jest tu prowadzona w tempie dostosowanym do możliwości uczącego się. Podlega jednak ograniczeniom czasowym wynikającym z planu pracy ustalonego przez trenera.
Wśród form e-learningu największego wysiłku wymaga samokształcenie. Jest to ten rodzaj szkolenia, w którym z założenia nie ma żadnych interakcji. Partnerem dla studenta jest wyłącznie system informatyczny. Zapisany jest w nim cały kurs wraz ze sprawdzianami. Po ukończeniu szkolenia i zdaniu wymaganych samosprawdzianów na życzenie uczestnika system może wystawić mu nawet dyplom. Zaletą takiego kształcenia jest brak ograniczeń czasowych - uczący sam ustala sobie tempo nauki. Jednak osiągnięcia mogą się pojawić wyłącznie jako wynik osobistego skupienia i systematycznej pracy.

Czynniki rozwoju e-Edukacji
Ojczyzną zdalnie prowadzonej edukacji są Stany Zjednoczone, gdzie z tej formy kształcenia korzysta się od wielu lat. Obecnie już dwie trzecie amerykańskich uczelni, obok standardowej oferty, proponuje zainteresowanym kształcenie na odległość. W zdalnie prowadzonych zajęciach biorą udział głównie studenci, których nie stać na tradycyjne formy nauki (osoby niepełnosprawne, uboższe, zbytnio oddalone od centrów edukacyjnych) oraz pracownicy do tego stopnia pochłonięci obowiązkami zawodowymi, że nie mają czasu na studia. Wirtualna edukacja pozwala na znaczną redukcję kosztów i nieograniczoną wprost dostępność. To właśnie wspomniane dwa czynniki decydują o rosnącym zainteresowaniu tą formą nauki i coraz bardziej wyrafinowanych propozycjach w tym zakresie.
W porównaniu do USA polski e-learning znajduje się w powijakach - oceniają specjaliści z IBM Polska. Większość polskich firm nie ma propozycji w tym zakresie lub dopiero je tworzy. Nauka korzystająca z możliwości komputera i internetu wciąż jest nowością przyjmowaną przez firmy z oporem. Głównym czynnikiem ograniczającym rozwój e-learningu w firmach jest brak dobrze działającego intranetu - sieci informatycznej wewnątrz przedsiębiorstwa. Nie można przecież traktować enauki jako niezależnej wyspy, którą bez problemu można wkomponować w strukturę firmy, bez względu na to, jak ona jest zorganizowana. Pod koniec 2005 roku powstało Stowarzyszenie Elearningu. Świadczy to, że zdalna nauka ma coraz więcej zwolenników, którzy postanowili zewrzeć szeregi, stworzyć front przełamywania oporów i promowania tej metody edukacji. Czynnikiem zachęcającym do rozwijania e-learningu są fundusze europejskie, które oferują niemałe sumy tym firmom i uczelniom, które będą rozwijać tego rodzaju ofertę edukacyjną.

Polskie możliwości
Obecnie najbardziej rozpowszechnione są w Polsce e-learningowe kursy językowe i programy rozwoju umiejętności informatycznych. W tego rodzaju ofercie prym wiodą ośrodki utworzone przy renomowanych uczelniach, np. przy Politechnice Warszawskiej czy Uniwersytecie Gdańskim. Do centrów zdalnej edukacji tworzonych przy uczelniach technicznych i biznesowych dołączają komercyjne firmy szkoleniowe. Coraz szerszy rynek zyskują propozycje dotyczące zagadnień bezpośrednio związanych z biznesem: finanse, księgowość, bankowość, marketing, zarządzanie, strategia w biznesie, a ostatnio szkoła radzenia sobie ze stresem. Większość z tych propozycji jest tak skonstruowana, że jedynie uzupełnia treningi w tradycyjnym kształcie, a nie jest kompletnym kursem. Przy realizacji tematów biznesowych firmy szkoleniowe często komponują w spójny proces edukacyjny elementy e-learningu i szkoleń tradycyjnych. W ten sposób powstaje mieszana oferta szkoleniowa (blended learning). e-kursy językowe
Kursy i egzaminy pozwalające uzyskać certyfikaty potwierdzające znajomość języka obcego to pierwsze oferty edukacyjne w trybie e-learningu. Dziś, po kilkunastu latach ewolucji oferty w tym zakresie zainteresowani mogą w trybie e-nauki nie tylko ćwiczyć swoje umiejętności rozwijane w grupie szkoleniowej - możliwe jest obecnie przerobienie prawie całego programu metodą e-learningu. Prowadzenie egzaminów on-line wymaga dbałości o niezawodność łącza internetowego i wszystkich urządzeń. Cambridge ESOL (English for speakers of other languages), które przeprowadza około 1,5 mln egzaminów z języka angielskiego w 135 krajach, stopniowo wprowadza testy on-line. Taki sposób zdawania egzaminów będą wkrótce mogli wybierać studenci Wyższej Szkoły Humanitas dawnej Wyższej Szkoły Zarządzania i Marketingu w Sosnowcu. W czerwcu 2007 odbędą się tu po raz pierwszy w Polsce egzaminy na poziomie PET (preliminary English test - B1 wg Rady Europy).
Uczniowie doceniają korzyści ze zdawania nowych - opartych na pracy z komputerem - wersji egzaminów, uznanych na całym świecie. Jest to dla nich przede wszystkim dużo większa elastyczność. Mając do dyspozycji więcej terminów w roku oraz możliwość późniejszego zgłaszania się na poszczególne sesje, kandydaci będą mogli zdawać egzamin dokładnie w tym momencie, w którym czują się do niego przygotowani. Szybciej też uzyskują dostęp do wyników - nawet w ciągu 2-3 tygodni po egzaminie (wyniki egzaminów językowych respektowanych w świecie są zazwyczaj weryfikowane w specjalistycznych ośrodkach kraju, który posługuje się danym językiem, np. Cambridge). Treści testu nie zmieniają się - tak samo jak dotychczas sprawdzają znajomość języka. Nowa jest tylko forma.
- Dzięki badaniom i pretestingom widzimy, że zdający postrzegają komputer jako bardzo użyteczne narzędzie nauki. Nawigacja poprzez monitor jest prosta, pisanie łatwiejsze, lepsze możliwości edytowania i brak problemów z różnymi stylami pisania, a użycie słuchawek w części dotyczącej rozumienia ze słuchu powoduje dużo większą przejrzystość egzaminu - tak efekty wprowadzenia egzaminów e-learningowych ocenia Chris Scott - Barett, development manager, odpowiedzialny za prowadzenie egzaminów Cambridge ESOL w Europie Środkowo-Wschodniej.
 
e-szkolenia w firmie
Droga do upowszechnienia w firmach szkoleń komputerowych jest najeżona wieloma trudnościami. Chodzi nie tylko o bariery natury technicznej, ale o wiele bardziej o nieznajomość tej metody i uprzedzenia. Nierzadko szkolenia komputerowe są przyjmowane z rezerwą przez pracowników, a także, co gorsze, przez potencjalnych sojuszników tej metody - przez trenerów i personel techniczny. Najczęstszy argument, który zamyka e-learningowi drogę do uzyskania akceptacji, głosi, że jest to praktyka nieskuteczna. Dlaczego? Bo ogólny poziom znajomości programów komputerowych wśród pracowników jest zbyt niski - wynika z doświadczeń Stowarzyszenia E-learningu w Polsce.
Przykład może stanowić praktyka wtym zakresie w Elektrowni Bełchatów. Trzecia część z 4,6 tys. pracowników tej firmy musi okresowo się szkolić i zdawać egzaminy, które są warunkiem dopuszczenia ich do pracy. Nie od dziś wiadomo, że wykorzystanie możliwości e-learningu może doprowadzić do obniżenia rocznego kosztu realizacji obowiązkowych szkoleń o kilkanaście, a nawet o kilkadziesiąt procent. Teoretycznie zastosowanie e-nauki w tym zakładzie przemysłowym powinno być zadaniem prostym, zwłaszcza że aż 42 proc. załogi ma stały dostęp do komputera. Niestety nie jest. Pod koniec 2003 roku Elektrownia Bełchatów powołała zespół ds. wdrożenia e-learningu, stworzono platformę elektronicznej nauki, którą obsługuje zespół informatyków i przygotowano kilkadziesiąt szkoleń on line. Gorzej z ich wykorzystaniem. Kierownictwo szuka metod na zachęcenie pracowników do korzystania z takich szkoleń, np. zachętą jest możliwość uzyskania przez pracowników, którzy ukończyli kurs, dostępu do gier komputerowych i szkoleń językowych. W bieżącym roku zdalną nauką zainteresowała się centrala zakładu energetycznego. Dostrzegła w niej atrakcyjny produkt eksportowy. Informatycy z Bełchatowa liczą, że ten fakt może wkrótce doprowadzić do szerszej niż dotąd i skuteczniejszej promocji tej metody nauki w firmie.
 
e-studia na uczelniach
Udostępnianie wyższych studiów w trybie on-line to dziś w świecie standard. W 2005 roku oficjalnie wpisano do ustawy o szkolnictwie wyższym tę metodę edukacji jako pełnoprawną do zdobycia dyplomu. Od początku bieżącej dekady kolejne polskie uczelnie poszerzają ofertę w tym zakresie. Przedstawienie propozycji poprzedzają zazwyczaj długotrwałe i dość kosztowne przygotowania. Przez pewien czas, przynajmniej na początku, oferowane studia są intensywnie testowane i doskonalone. Tego rodzaju edukacja nie jest raczej dla uczelni źródłem dochodów, mimo że czesne na ogół nie odbiega tu od stawek za studia prowadzone w trybie tradycyjnym. Wiele renomowanych, wyższych szkół tego rodzaju propozycje traktuje jako sposób na wsparcie i uatrakcyjnienie oferty studiów prowadzonych w sposób konwencjonalny, a także wkład w wyrównywanie szans edukacyjnych, a nawet jako społeczną i akademicką misję.
Studenci Wyższej Szkoły Zarządzania The Polish Open University z e-nauki korzystają od 2002 roku Szkoła dostała nawet nagrodę Teraz Polska za wdrożenie tego systemu e-elearningowego. Z roku na rok coraz więcej chętnych zgłasza chęć studiowania w tym trybie. W Szkole Głównej Handlowej nauczanie komputerowo zaoferowano na szerszą skalę na początku bieżącej dekady. Początkowo udostępniano w trybie zdalnej nauki materiały uzupełniające konwencjonalne studia. Dziś wirtualna platforma edukacyjna e-sgh.pl jest w tej uczelni wykorzystywana na szeroką skalę zarówno przez studentów stacjonarnych, jak i tych, dla których e-learning stanowi dominantę w programie studiów. W trybie on-line studenci SGH mogą dziś uczestniczyć w obowiązkowych wykładach. Ostatnio uczelnia uruchomiła we współpracy z Akademią Ekonomiczną w Katowicach, AE w Krakowie, AE w Poznaniu, AE we Wrocławiu międzyuczelniane wykłady internetowe: piętnastogodzinne wykłady prowadzone w formie e-learningu. Stanowią one element projektu econet, czyli Wirtualnej Przestrzeni Współpracy Akademii Ekonomicznych w Polsce.*
 
Technika e-learningu

e-Learning jest techniką szkolenia wykorzystującą wszelkie dostępne media elektroniczne, w tym internet, intranet, extranet, przekazy satelitarne, taśmy audio-wideo, telewizję interaktywną oraz CD-ROMy - definicja zaczerpnięta z dokumentu rządowego „ePolska - plan działań na rzecz rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce na lata 2001-2007“.

Korzyści dla studenta 
 
Indywidualne ścieżki nauczania - nauczyciel może dostosowywać treści kursu do potrzeb i możliwości każdego z uczestników w celu osiągnięcia optymalnej efektywności szkolenia. * Większa niezależność - nieograniczony dostęp do e-wiedzy powoduje, że student może podejmować szkolenie w dowolnym czasie i miejscu (w pracy, w domu, podczas wyjazdu itd.). * Korzystanie z nauki w odpowiednim czasie student w sobie właściwym tempie i najbardziej odpowiadającym mu czasie tak przerabia szkolenie, aby podczas zajęć grupowych być na bieżąco z realizacją programu. * Ciągłe wsparcie - trener za pomocą poczty elektronicznej, czatu, czy rozmowy on-line udziela merytorycznego wsparcia studentom. * Nowoczesne rozwiązania metodyczne, np. filmy, słuchowiska, materiały szkoleniowe dostępne on-line, interaktywne ćwiczenia i dialog oparty na systemie rozpoznawania mowy itp. * Monitorowanie postępów w nauce - studenci regularnie zdają testy, które odzwierciedlają aktualny poziom ich kompetencji i otrzymują raporty informujące o stopniu poczynionych przez nich postępów. * Możliwość swobodnego poruszania się między poszczególnymi etapami i tematami kursu - istnieje możliwość powrotu do zrealizowanych już ćwiczeń.
 
7 Sposobów na sukces 
E-szkolenie będzie skuteczne, gdy student wykorzysta możliwości, jakie ona daje. W tym celu warto postępować według następujących zasad: 1Ułożyć sobie grafik szkolenia - dobra organizacja jest istotnym warunkiem powodzenia. Nie należy dopuszczać do przerywania nauki telefonami, czytaniem e-maili itp. Potrzebne jest skupienie. 2Uzgodnić przyjęty grafik z nauczycielem i innymi uczestnikami kursu w celu zapewnienia sobie niezakłóconego czasu nauki umożliwiającego kontakt z innymi uczestnikami. 3Wyznaczyć sobie w konsultacji z nauczycielem bliższe i dalsze cele nauki, tak by na bieżąco móc oceniać tempo zbliżania się do nich i realizacji założeń. 4Wykazywać aktywność, bo im więcej wysiłku włoży się w szkolenie, tym więcej wyniesie się z niego korzyści, np. można regularnie wracać do kursu w celu powtarzania materiału. 5Brać udział w zajęciach grupy, bo nauka w grupie jest skuteczną techniką szkolenia i wsparciem nauki indywidualnej. Wiele e-kursów umożliwia współpracę między ich uczestnikami w czasie rzeczywistym. Jeśli nie ma takiej możliwości, warto jej poszukać w sieci, np. dołączyć do specjalistycznego forum dyskusyjnego. 6Robić przerwy w nauce. Najlepsze wyniki można uzyskać, stosując lekcje 20-30-minutowe. Dłuższe sesje łączą się z obniżeniem efektywności. 7Korzystać z propozycji dalszej lektury i ćwiczeń, które pomogą dalej pogłębiać zdobytą wiedzę i rozwijać umiejętności.
 
Przydatne storny 

* www.jezyki-obce.pl - portal edukacji językowej, * www.languagecourse.net - przegląd kursów językowych zagranicą, * www.german-course.eu, www.niemiecki. ang.pl - nauka niemieckiego przez internet, * www.e-angielski.com, www.flo-joe.com -komputerowa nauka angielskiego, * www.alhambra-instituto.org/pl - e-kursy języka hiszpańskiego, * www.kurso.com.br - multimedialny program komputerowy do samodzielnej nauki esperanta, * www.speak-up.pl, www.kjb.us.edu.pl -znane z programów e-learningowych szkoły językowe, * www.studia.uczelnie.pl - przegląd rynku uczelni w Polsce i ich ofert, * www.sel.org.pl - Stowarzyszenie E-learningu w Polsce, * www.edulandia.pl - EDUlandia to witryna umożliwiająca przegląd szeroko rozumianej e-nauki na polskim rynku, * www.e-nauka.org - internetowe centrum nauki, * www.puw.pl - witryna Polskiego Uniwersytetu Wirtualnego, * www.wiedzanet.pl - producent i dystrybutor szkoleń e-learningowych, * www.mynetwork.pl - dostawca narzędzi e-learningowych.
 
Przykład: Kurs w miesiąc... 

Przykładowy kurs prowadzony metodą asynchroniczną można przerobić w miesiąc, jeśli zaangażowanie studentów jest intensywne, w dwa miesiące przy regularnej i normalnej aktywności lub w trzy miesiące przy wolnym tempie pracy. Kto jednak nie zmieści się w regulaminowym okresie trzech miesięcy, ten stawia pod znakiem zapytania swoją dalszą obecność w szkoleniu.
 
Ile to kosztuje 

Przykładowe ceny kursów on-line. * Polski Uniwersytet Wirtualny, rok studiów w trybie asynchronicznym z zarządzania i marketingu - 2,7 tys. zł. * WBTExpress - Usługi wdrożeniowe i programistyczne, konsultacje (kurs synchroniczny) - 1,4 tys. zł. * WBTExpress - zaawansowane rozwiązania informatyczne (blended learning) - 5,9 tys. zł (rocznie). *MyNetwork Polska, Negocjacje (kurs asynchroniczny) - 800 zł z możliwością negocjacji. * MyNetwork Polska, Nauka bezwzrokowego pisania na klawiaturze (kurs asynchroniczny) - 800 zł z możliwością negocjacji. * Szkoła Speak up (blended learning), semestr nauki angielskiego - ok. 1 tys. zł. * Internetowe Centrum Nauki, Przygotowanie do FCE w trybie samokształcenia - 110 zł. * Internetowe Centrum Nauki, Przygotowanie do Matury z angielskiego w trybie samokształcenia - 110 zł.