Badania naukowe
ZAKRES BADAWCZY KATEDRY BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO
Katedra Bezpieczeństwa Międzynarodowego (Kolegium Ekonomiczo-Społecznego SGH) koncentruje swoje badania na różnych aspektach bezpieczeństwa (szeroko definiowanych) naszego kraju (gospodarczych, społecznych, finansowych, elektronicznych, energetycznych, kulturalnych, politycznych, wewnętrznych i międzynarodowych). Efekty prowadzonych badań są systematycznie publikowane, stanowią podstawę dla przygotowania wielu opracować zbiorowych i indywidualnych (monografii i artykułów).
Badania przewidziane do finansowania w roku 2007 są kontynuacją zadań badawczych realizowanych przez jednostkę w ostatnich latach. Związane są one ściśle ze stosunkami międzynarodowymi gospodarczymi, politycznymi, jak również społecznymi i kulturowymi. Interdyscyplinarne podejście do badań pozwala na opracowanie podejmowanych problemów w sposób kompleksowy i wszechstronny. Stanowi to niewątpliwy atut przygotowywanych opracowań, które cechuje nie tylko pogłębiona analiza, ale także umiejętność łączenia wątków ekonomicznych i politycznych.
Wiedza i zdolności w tym zakresie wykorzystywane są w ramach kilku międzynarodowych programów badawczych, których uczestnikiem jest Katedra Bezpieczeństwa Międzynarodowego. Najważniejszym programem przez trzy ostatnie lata był finansowany w ramach V Programu Ramowego UE projekt badawczy pt. „Rozszerzenie strefy euro na wschód” (The Eurozone Enlargement). Analizowano w nim możliwość włączenia Polski do strefy wspólnej waluty euro. Kolejny wątek badań podejmowany przez pracowników Katedry dotyczy rozwoju gospodarczego. Opracowana w tym temacie prowadzone są w ramach programu UE Leonardo da Vinci pt. „Polityka międzynarodowa a Europejska Współpraca na rzecz Rozwoju w świetle rozszerzenia UE” (International Politics and European Development Cooperation, in the EU enlargement framework) EUROMODEL. Podobna problematyka, ale znacznie bardziej rozszerzona, obejmująca bowiem region Morza Śródziemnego, jest rozwijana w ramach nowego projektu badawczego - VI Programu Ramowego Unii Europejskiej pt. „Ekonomia polityczna zarządzania w Partnerstwie Euro-Śródziemnomorskim (The Political Economy of Euro-Med. Governance) GO-EuroMed.
Inny wątek badawczy, na którym koncentrują się zadania naukowe Katedry dotyczy zmian zagrożeń bezpieczeństwa i ewolucji struktur instytucjonalnych oraz politycznych, które są gwarancją jego realizacji. Tematyce tej poświęcone zostały następujące badania zespołowe: w roku 2003 „Bezpieczeństwo międzynarodowe: sfera polityki, gospodarki, religii i kultury”, w roku 2004 „Unia Europejska i Stany Zjednoczone wobec wyzwań globalizacji”, w 2005 „Instytucjonalizacja jako forma kształtowania współczesnych międzynarodowych stosunków gospodarczych” oraz „Procesy integracyjne i dezintegracyjne w gospodarce światowej”.
Informacja o zawartych i realizowanych przez jednostkę umowach dotyczących wykonania zadań badawczych na rzecz podmiotów krajowych lub zagranicznych
Katedra była koordynatorem na Polskę (przez trzy lata) programu badań nad przygotowaniem krajów w procesie transformacji, w tym Polski, do uczestnictwa w unii gospodarczej i walutowej. W ramach badań katedra przygotowała 17 opracowań, wydano 7 książek.
Publikacje Katedry Bezpieczeństwa Międzynarodowego w 2004, 2005 i 2006 roku obejmowały następujące pozycje:
K. Żukrowska, R. Orsi, V. Lavrac, Fiscal, monetary and exchange issues of Eurozone enlargement. A report, Instytut Wiedzy, Warszawa 2004, str. 140.
K. Żukrowska, D. Sobczak, Strategy of EMU enlargement - background, optimal choices, consequences, Instytut Wiedzy, Warszawa 2004, str. 252.
K. Żukrowska, A. Konarzewska, External relations of the European Union - determinants, causal links, areas, Instytut Wiedzy, Warszawa 2004, str. 210.
J. Ziemiecki, K. Żukrowska, Konkurencja a transformacja Wybrane aspekty polityki gospodarczej, Instytut Wiedzy, Warszawa 2004, str. 198.
K. Żukrowska, D. Sobczak, Rozszerzenie strefy euro na Wschód, Instytut Wiedzy, Warszawa 2004, str. 540.
K. Żukrowska, H.D. Jacobsen, Policy advice in the process of Eurozone enlargement: markets and policies, Insytut Wiedzy, Warszawa 2004, str. 128.
K. Żukrowska, J. Stryjek, Polska w Unii Europejskiej, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 2004, str. 444.
K. Żukrowska, Economic Papers No. 37, Warsaw School of Economics, Institute for International Studies, Warszawa 2004, str. 226.
K. Żukrowska, Economic Papers No. 36, Warsaw School of Economics, Institute for International Studies, Warszawa 2004, str. 148.
K. Żukrowska, Economic Papers No. 39, Change of the Role of State, Warsaw School of Economics, Institute for International Studies, Warszawa 2005, str. 15-29.
Europe and Complex Security Issues, K. Żukrowska ed., Instytut Wiedzy, Warszawa 2005, str.352.
K. Żukrowska, B. Jagiełło, J. Stryjek, M. Grącik, P. Czerpak, Polska i jej sąsiedzi. Uwarunkowania gospodarcze, polityczne i kulturowe, Kolegium Ekonomiczno – Społeczne SGH, Warszawa 2005.
K. Żukrowska (red.), Unia Europejska i Stany Zjednoczone wobec wyzwań globalizacji, 2006, str. 190.
K. Żukrowska, Rok instytucjonalizacji w kształtowaniu stosunków międzynarodowych, Warszawa 2006, str. 148.
K. Żukrowska, M. Grącik (red.), Bezpieczeństwo międzynarodowe. Teoria i praktyka, Warszawa 2006, str. 346.
Wydane za granicą:
M. Bolle, Eurozone enlargement. Exploring uncharted waters. Ezoneplus final report, Berliner Wissenschafts-verlag, Berlin 2004, str. 130;
K. Żukrowska, Institutionalization and sequencing - instruments building confidence as precondition to universal development, Bonn (artykuł konferencyjny dostępny on-line www.eadi.org/gc2005/paperswgopen/zukrowska_rev.pdf)
Oprócz publikacji przygotowaliśmy projekty stanowiące kontynuację Ezoneplus o nazwie Euroshape oraz program w ramach Sokratesa i Leonardo. Kolejnym programem, w którym uczestniczy Katedra jest projekt finansowany z funduszy Leonardo da Vinci EUROMODEL. Rozpoczął się on w grudniu 2004 r., a jego zakończenie planowane jest na grudzień 2006 roku. Projekt koordynowany jest przez Uniwersytet w Pawii oraz Crescendo we Włoszech. Tym samym stworzono sieć uniwersytetów współpracujących, zaangażowanych w kilkuletnie badania poświęcone problematyce Europejskiej Współpracy na rzecz Rozwoju w kontekście procesu rozszerzenia UE. Podstawą działania projektu jest współpraca o charakterze instytucjonalnym między organizacjami pozarządowymi a szkołami wyższymi i uniwersytetami z czterech krajów: Włoch, Belgii, Czech i Polski.
Katedra rozpoczęła ponadto w lutym 2006 roku udział w VI Programie Ramowym Unii Europejskiej pt. „Ekonomia polityczna zarządzania w Partnerstwie Euro-Śródziemnomorskim GO-EuroMed”. Celem nowego projektu jest identyfikacja multilateralnych, bilateralnych i krajowych wzorców instytucjonalnych i strategii zarządzania dla trzech głównych sektorów: handlu, inwestycji i rynków pracy w krajach basenu Morza Śródziemnego oraz partnerskich, wśród których znajduje się Polska. Dlatego też w świetle politycznych i społecznych problemów, przed którymi stoją kraje regionu, w projekcie przedstawione zostaną najbardziej pożądane rozwiązania instytucjonalne o charakterze gospodarczym oraz możliwe rozwiązanie polityczne, zdolne do wsparcia całego Procesu Barcelońskiego. Rezultaty przeprowadzonych analiz będą prezentowane w formie pakietów zadań (working packages) oraz raportów, a następnie dyskutowane na konferencjach, warsztatach w ramach projektu GO-EuroMed.
W 2005 roku pracownicy Katedry zdobyli Nagrodę zespołową I stopnia Rektora SGH w dziedzinie działalności naukowej za książkę pt. „Rozszerzenie strefy euro na Wschód” pod red. K. Żukrowskiej, Instytut Wiedzy, Warszawa 2005, str.352. W 2006 roku ten sam zespół został nagrodzony przez Rektora SGH otrzymując nagrodę I stopnia za książkę "Europe and Complex Security Issues", 2005, str. 352.
Opis zrealizowanych zadań badawczych w roku 2005
Przykładem wspólnie przeprowadzonych badań w roku 2005 jest badanie zatytułowane „Instytucjonalizacja jako forma kształtowania współczesnych stosunków gospodarczych”. Badanie stanowi interdyscyplinarne podejście do problematyki instytucjonalizacji stosunków międzynarodowych, w którym zostały poruszone problemy związane z rozwojem, stabilizacją, polityką fiskalną i monetarną, polityką handlową, zagrożeniami w cyber-przestrzeni. Praca poświęcona Instytucjonalizacji jako formie kształtowania współczesnych stosunków gospodarczych składa się z pięciu części pt. 1. Instytucjonalizacja wzrostu gospodarczego w skali globalnej, 2. Koncepcja rozwoju w polityce zagranicznej Unii Europejskiej, 3. Mechanizm rozstrzygania sporów w WTO jako instytucjonalna forma rozwiązywania konfliktów handlowych, 4. Instytucjonalizacja zasad prowadzenia polityki budżetowej. 5. Proces instytucjonalizacji jako odpowiedź na cyberzagrożenia.
Ad.1. Instytucjonalizacja wzrostu gospodarczego w skali globalnej pokazuje, w jaki sposób okres powojenny, podzielony na fazy zimnej wojny i okresu post-zimnowojennego, pozwolił stworzyć warunki dla akumulacji i koncentracji kapitału w ograniczonej grupie krajów. Przyjęty model instytucjonalizacji w skali globalnej nie jest formą narzucania określonych rozwiązań, raczej jest formą umożliwiającą przyjmowanie tych rozwiązań.
Ad.2. W części poświęconej pojęciu rozwoju w polityce UE nacisk położony jest na unijną tezę, że "bezpieczeństwo jest wstępnym warunkiem rozwoju". Jednym z elementów zagrożenia jest ubóstwo, zaś walka z nim to element i warunek rozwoju. Nowa polityka rozwoju rozpoczęła się formalnie w 2000 r, podpisaniem Porozumienia z Cotonou. Podstawą sukcesu może być współdziałanie na forum międzynarodowym i współuczestnictwo państw najbiedniejszych, najbardziej zainteresowanych rozwojem.
Ad.3 Tematem kolejnej części jest skuteczność procedur w ramach mechanizmu rozstrzygania sporów WTO . Jest ona istotnym warunkiem sprzyjającym zaangażowaniu rządów w negocjacje oraz przestrzeganiu reguł międzynarodowego handlu. Egzekwowanie realizacji postanowień panelu lub organu apelacyjnego skłania w większym stopniu do ich akceptacji i przestrzegania. Jest to szczególnie ważne dla członków słabszych, dla których jedyną szansą w konfrontacji z silniejszym partnerem pozostaje instytucjonalny mechanizm rozstrzygania sporów. Zastosowany mechanizm sprzyja w długim okresie stosowaniu przyjętych w ramach WTO reguł harmonizacji prawa dotyczącego wymiany handlowej na poziomie krajów. Proces ten jest wspomagany przez zasady tworzenia stref wolnego handlu wokół rynków krajów wysokorozwiniętych (UE, USA, ASEAN itp.).
Ad.4. Procesy instytucjonalizacji w Unii Europejskiej widoczne są w wielu dziedzinach. Omawiane badania koncentrują się na jednej z nich, a mianowicie - polityce budżetowej. Obowiązujące państwa członkowskie UE zasady prowadzenia tej polityki, wraz z kolejnymi poszerzeniami UE, stosowane są w coraz większej liczbie krajów. Podobne rozwiązania w tym zakresie wprowadziły również Stany Zjednoczone.
Ad.5 Opracowanie ma na celu zbadanie, czy nowe zagrożenia związane z wykorzystaniem Internetu jako narzędzia przestępstwa mają wpływ na kształtowanie się stosunków międzynarodowych. Dotychczas problem ten traktowany był jako wewnętrzne zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Wraz z rozwojem sieci komputerowych przestępstwa te coraz częściej mają charakter międzynarodowy. Kraje widzą potrzebę rozwoju współpracy międzynarodowej w zakresie walki a cyberprzestępcami, w tym standaryzacją systemów prawnych i wypracowanie wspólnych procedur współpracy.
Wszystkie części badania po drugiej recenzji naukowej dr hab. Ewy Oziewicz z Uniwersytetu Gdańskiego (recenzentem pierwszej był prof. dr hab. Kazimierz Starzyk z SGH) ukazały się drukiem we wrześniu 2006 r.